Kawei na ki jingkylli kiba ju mih bha shaphang ka
Balang Katholik ka long: “Hato ki Katholik ki mane ïa ki bleithaw?” Kane
ka jingkylli ka lah ban mih namarba ha ki ïingmane Katholik ngi ju ïohi ïa ki
dur ki dar bad ki stashu (statue) jong u Jisu Khrist, ka Maria ka kmie jong u Jisu,
ki angel bad ki riewkhuid.
Ha ka jingshem jong kiba bun, ka jingbymshai
jingmut ka lah ban mih haba ki ïohi ïa u briew uba dem khohsiew, duwai, ne pyni
ka burom hakhmat ka dur. Hynrei, ban sngewthuh bha ïa ka jinghikai jong ka
Balang Katholik, ngi dei ban pynïapher hapdeng ka jingmane ïa u Blei bad
ka jingburom ïa ki riewkhuid bad ki dur ba kyntang.

Hato Ki Katholik Ki Mane ïa ki Stashu
(Statue) ne ki Dur?
Em. Ka jinghikai jong ka Balang Katholik kam hikai
ban mane ïa ki statue ne ki dur kum ki blei. Ki Katholik ki ngeit ha uwei u Blei, bad ka
jingmane kaba pura ka dei tang ïa u Blei hi.
Ka stashu (statue) ne ka dur jong u Jisu, ka Maria,
ne ki riewkhuid kam dei u blei. Ka dei ka jingpynpaw kaba lah ban pynkynmaw ïa
u briew shaphang u Jisu, ka Maria, ne ka jingim jong ki riewkhuid.
Kum ka nuksa, lada u Katholik u dem khohsiew
hakhmat ka dur jong u Jisu ne ka Diengphna (crucifix) bad u duwai, ka jingmut
kam dei ba u mane ïa u dieng, maw, ne u kynja nar na uba la thaw ïa kata ka dur
ne stashu (statue). Ka dur ka long kum ka dak kaba pynkynmaw ïa u Khrist, ka
Maria ne ki riewkhuid, katba ka jingmane ka long tang ïa u Blei.
Ka Jingpynïapher Hapdeng ka
Jingmane bad ka Jingburom
Ban sngewthuh ïa ka jinghikai jong ka Balang Katholik,
ka long kaba donkam bha ban tip ïa ka jingïapher hapdeng ka jingmane bad
ka jingburom. Ha ka jinghikai jinghikai jong ka Balang Katholik, ka
jingmane bad jingmane-burom kaba pura ïa u Blei la tip kum ka latria.
Kane ka dei tang ïa u Blei.
Ki Katholik ki pyndonkam ruh ïa ka kyntien veneration,
kaba lah ban batai kum ka jingburom kyrpang ïa ki riewkhuid namar ka jingngeit
bad ka jingïadei jong ki bad u Blei.
Ha ka theology jong ka Balang Katholik, la ju
pynïapher kumne:
- Latria – ka jingmane bad
jingmane-burom kaba dei tang ïa u Blei.
- Dulia – ka jingburom ïa ki
riewkhuid.
- Hyperdulia – ka jingburom kyrpang ïa
ka Maria, namar ka bynta kaba kyrpang jong ka kum ka kmie jong u Jisu.
Kumta, ka jingburom ïa ki riewkhuid kam mut ba ki
riewkhuid ki long ki blei ne ban shim ïa ka jaka jong u Blei.
Balei Ki Katholik Ki Pyndonkam ïa
Ki Dur Bad Ki Stashu (statue)?
Ki dur bad ki stashu (statue) ki don bynta ha ka
jingim jingngeit jong kiba bun ki Katholik.
Nyngkong, ki lah ban pynkynmaw ïa ki briew ïa ki jingjia
bad ki briew kiba don bynta ha ka histori jong ka jingpynim.
Ar, ki dur ki lah ban long ka jingïarap ban hikai ïa
ka jingngeit. Ka dur jong u Jisu ba la sahnarphna, kum ka nuksa, ka pynkynmaw
ïa ki riewngeit ïa ka jingshah shitom, ka jingïap bad ka jingmihpat jong U.
Lai, ki dur ki lah ban jingïarap ïa u briew ban pynleit
jingmut ha ka por jong ka jingduwai.
Hynrei ka bynta kaba kongsan ka long ba ka dur
hi kam dei u Blei.
Hato Ki Katholik Ki Mane ïa ka
Maria?
Kane ka long sa kawei na ki jingkylli ba ju mih bha
na ka por sha ka por.
Ki Katholik ki burom kyrpang ïa ka Maria namar ka
dei ka kmie jong u Jisu. Ki Katholik ki lah ban kyrpad ïa ka Maria ban duwai
lem na ka bynta jong ki (jingïasaid
lem). Kane kam mut ba ki Katholik ki ngeit ba ka Maria ka long ka blei
bad kim mane ruh ïa ka kum ka blei.
Ka jingkyrpad ïa ka Maria ban duwai na ka bynta
jong ngi ka dei ka jingpyrkhat ba ka Maria, kum ka riewngeit kaba shisha bad ka
riewkynthei kaba kohnguh ïa u Blei, ka lah ban kyrpad ïa u Blei na ka bynta
kiwei. Ka jingmane kaba pura pat ka dei tang ïa u Blei hynrei ngi kyrpad lem ïa
ka jingïasaid jong ka Maria Theisotti namarba ka im bad u Blei – ha ka
jingïadon ryngkat lem jong u Blei.
Kumjuh ruh, ki Katholik ki lah ban kyrpad ïa ki riewkhuid
ban duwai na ka bynta jong ki, namarba ma ki ruh ki la long ki khristan kiba
bha bad kiba la sakhi da shisha ïa u Khrist ha ka jingim jong ki ha ka sla
pyrthei kaba ngi im. Lada mangi para ba ïa pop lang ngi dang lah ban ïa duwai
lem na ka bynta kiwei, te katno lei lei lada ngi kyrpad ïa ka jingduwai bad ka
jingïasaid lem jong ka Maria bad ki riewkhuid.
Hato Ka Baibl Ka Khang ïa Ki Dur?
Ym shem la lap ba ka Baibl ka khang hynrei, ka Baibl
ka kren shai bha pyrshah ïa ka jingmane ïa ki blei thala bad ki dur kum ki
blei. Ha ki Shiphew Hukum, ngi pule shaphang ka jingkhang ban mane ïa kiwei
pat ki blei, Exodus 20:3–5. Te kumta
ki Katholik ruh kim shym la mane blei ïa ki dur ki dar. Hynrei la buh ïa ki kum
ki jingsah kynmaw bad la ñiew burom ïa ki.
Ki Katholik ki pdiang ïa kane ka jinghikai: ban
mane ïa ka dur kum ka blei ka long ka jingmane kaba bakla bad kam ju hikai hi
ruh da lei lei ban mane ïa ki.
Hynrei, ka Baibl ka don ruh ki nuksa ha kiba u Blei
U la hukum ne shah ban thaw ïa ki dur na ka bynta ki jingthmu ba kyrpang. Ha ka
kitab Exodus 25:18–22, ngi shem ïa
ka jingbthah ban thaw ïa ki kherubim (cherubim) kiba la buh bad ka Synduk jong
ka Jutang (Ark of the Covenant).
Ha ka kitab Jingkheiñ
21:8–9 ruh ngi pule shaphang u ՚seiñding ne ՚seiñrnong kaba la pynmih ha ka por jong ka
jingïaid jong ki paid Israel lyngba ka ri khlaw.
Kine ki nuksa ki pyni ba ka jingdon jong ka dur hi
kam mut beit ba ka long ka bleithaw (idol). Hynrei ka Baibl ka pyni ruh ïa ka
jingma lada u briew u sdang ban pynlong ïa kaei-kaei kaba la thaw kum ka bynta
jong ka jingmane, kum ka blei. Ha ka kitab 2
Syiem 18:4, u ՚seiñrnong u la shah pynjot namarba ki briew ki la sdang ban
ai ka burom kaba bakla ïa u. Kumta, ka mat kaba kongsan ka long: “Hato u
briew u mane ïa ka dur kum ka blei?”
Balei Ki Katholik Ki Dem Khohsiew
Hakhmat Ki Dur na ka Diengphna?
Ka jingdem khohsiew ka lah ban don ki jingmut
bapher bapher, katkum ka jinglong jong ka jingmane. U Katholik u lah ban dem
khohsiew kum ka dak jong ka jingduwai, ka jingsngewrit, ka jingburom, ne ka
jingmane.
Lada u dem khohsiew hakhmat ka Diengphna ne
ka dur jong u Jisu Khrist, ka jinghikai Katholik kam mut ba u dieng ne kawei
pat ka tiar kaba la pyndonkam ban thaw ïa kata ka dur ka dei kaba u mane kum u
Blei. Ka jingmut hi ka long ban pynleit jingmut sha u Jisu Khrist.
Kane ka jingïapher hapdeng ka dur bad uta
uba ka dur ka pyni ka long kaba kongsan ban sngewthuh shai shuwa ban kren. Dei
ban tip bha shaphang ka jingbatai ïa ki sign
bad ki symbol khnang ban dup
sngewthuh bha ïa kaei kaba ka Balang Katholik ka hikai.
Hato Ka Stashu (Statue) ba
pyndonkam ki Katholik Ka Long Ka bleithaw?
Hangne ngi dei ban sngewthuh shai ba, ka bleithaw
ka long kaei-kaei kaba u briew u shim bad u kheiñ kum ka blei bad ban ai ïa ka
jingmane lane ka jaka ba kyrpang kaba dei tang ïa u Blei sha kata. Nuksa: ka bleithaw ka dei ka smartphone.
Namarba ki briew mynta kim don shuh ka jingsngewthuh kaba shai watla ka pyrthei
ka la long kaba shai. Wat hapoh ïingmane ruh ngi shem ba, hapdeng jong ka jingduwai,
jingrwai bad jingïathuhkhana ne ïalap ka jingmut ka leit tang sha ka smartpone
bad ki app jong ka Social Media kum ka WhatsApp, Instagram, Facebook, YouTube
bad kiwei de. Bad ka jingpynleit jingmut
jong ki briew mynta ka long tang khyndiat sekhon (second) sha u Blei.
Katkum ka jinghikai jong ka Balang Katholik, ka
statue jong u Jisu, ka Maria, ne ki riewkhuid kam dei ka bleithaw
namarba ki Katholik kim ngeit ba ka stashu (statue) hi ka long ka blei ne u Blei
namar ba kim ju mane ïa ki hynrei ki shu burom kum ka dak ba paw jong kaei kaba
ngim lah ban ïohi da la ki jong ki khmat.
Lada u briew u ngeit ba ka statue hi ka long ka
blei bad u mane ïa ka kum ka blei, kata ka long pyrshah ïa ka jinghikai
Khristan shaphang ka jingmane ïa u Blei.
Ka Jingpynïapher Kaba Donkam
Ha ka jingkren shaphang kane ka mat, ka long kaba
donkam ban pynïapher hapdeng ka jingmane bad ka jingburom. Ka
jingmane ïa u Blei ka dei kaba kyrpang bad ka dei tang ïa U marwei hi.
Ka jingburom ïa ki riewkhuid ka dei ka jingburom
namar ka jingngeit bad ka nuksa jong ka jingim jong ki. Ki dur bad ki stashu (statue)
ki long ki dak kiba pynkynmaw ïa ki riewngeit ïa u Khrist, ka Baibl, ki
riewkhuid, bad ki jinghikai jong ka jingngeit.
Ki Khristan bapher bapher ki lah ban don ki jingmut
bapher shaphang ka jingpyndonkam ïa ki dur ha ka jingmane. Kane ka long ka
bynta jong ka jingïakren theology kaba dei ban long da ka jingburom bad ka
jingstad.
Hato ki Katholik ki mane ïa ki bleithaw?
Katkum ka jinghikai jong ka Balang Katholik, em kim
ju mane bleithaw.
Ki Katholik ki mane tang ïa uwei u Blei. Ki
dur, ka Diengphna, statue bad kiwei kiwei ki dak ba kyntang ki lah ban
pyndonkam kum ki jingpynkynmaw bad ki jingïarap ha ka jingduwai bad jingngeit.
Ka jingpynïapher hapdeng latria, kaba dei ka
jingmane ïa u Blei, bad dulia/hyperdulia, kaba dei ka jingburom ïa ki
riewkhuid bad ka Maria, ka long kaba kongsan ban sngewthuh ïa ka jinghikai
Katholik.
Lada ngi kwah ban ïakren ïa kane ka mat da ka
jingshisha bad ka jingburom, ngi dei ban pyrshang nyngkong ban sngewthuh ïa
kaei kaba kawei ka kynhun Khristan ka hikai shisha, ym tang ban bishar na kaei
kaba ngi ïohi shabar.
Ha kaba kut, ka jinghikai Katholik ka long kaba shai: ka jingmane bad ka jingmane-burom kaba pura ka dei tang ïa u Blei.
